Zdrowy styl życia – co o nim wiemy?

Pojęcie zdrowia dzisiaj jest wszechobecne. W dobie współczesnych przekazów medialnych trudno jest uniknąć codziennego kontaktu z treściami dotyczącymi tego aspektu. Znacznie na sile przybrało też wzmacnianie świadomości społeczeństwa w zakresie dbania o zdrowie, co jednocześnie pociągnęło za sobą zwiększenie dostępności do usług i świadczeń komercyjnych oraz niekomercyjnych, dających możliwość celowego wpływu na stan naszego organizmu.

Co rozumiemy poprzez „zdrowie”?
W ciągu minionych dekad powstało wiele sformułowań tego hasła. Warto tutaj przytoczyć definicję Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) według, której zdrowie to: „stan pełnego fizycznego, psychicznego i społecznego dobrostanu a nie tylko brak choroby lub niedomagania”.
Termin ten odnosi się do wielu płaszczyzn. Sam wygląd fizyczny choć bardzo istotny to jednak „samotnie” nie świadczy o byciu w pełni zdrowym, ważna jest zgodnie z zaprezentowaną powyżej definicją także sfera mentalna i społeczna. Dopiero stabilność i balans we wszystkich obszarach zapewni nam zadowolenie z życia, szczęście i możliwość powiedzenia o sobie „jestem zdrowy”.

A co nazywamy stylem życia?
Na wstępie warto zaznaczyć, iż definiowanie tego określenia zawdzięczamy naukom społecznym szczególnie socjologii, pedagogice i psychologii. Dzisiaj większość z nas w jakiś sposób potrafi zinterpretować styl życia, najczęściej odnosząc się do przykładów osób wyróżniających się spośród ogółu np. artystów, postaci świata „social mediów” czy sportowców- nietrudno bowiem dostrzec w tych grupach cech i zachowań szczególnie charakterystycznych. Nie oznacza to, że pojęcie to zarezerwowane jest wyłącznie dla wspomnianych osobowości. Świadome wybory, zachowania rutynowe, sposób percepcji i oceniania danej sytuacji oraz wzorce codziennie powtarzającego się postępowania każdego z nas tworzą styl życia.

Jak zatem możemy zdefiniować „zdrowy” styl życia?
W jednym z dokumentów WHO zdrowy styl życia (z ang. healthy lifestyle) to taki, który:
– obniża ryzyko choroby lub przedwczesnej śmierci
– pozwala być szczęśliwym w wielu aspektach życia
– pomaga całej Twojej rodzinie (bowiem kiedy Ty prowadzisz zdrowy styl życia, stanowisz pozytywny wzór do naśladowania dla członków Twojej rodziny, zwłaszcza dla dzieci. Przyczyniasz się przez to do ich „lepszego” życia obecnie i w przyszłości).
Prozdrowotny styl życia to decyzje i świadome działania dokonywane w ciągu dnia codziennego na rzecz zdrowia przy jednoczesnym eliminowaniu zachowań ryzykownych. Warto zaznaczyć, że zachowania mogą być pozytywne (prozdrowotne) służące zwiększaniu potencjału zdrowia, chroniące przed jego utratą oraz negatywne (antyzdrowotne) stanowiące zagrożenie, powodujące szkody na zdrowiu.

Dość obrazowy podział wyróżnia cztery grupy postępowań:
I. Zachowania związane głównie ze zdrowiem fizycznym :
– troska i kontrola w odniesieniu do własnego ciała
– aktywność fizyczna
– prawidłowe odżywianie się
– higiena snu

II. Zachowania związane ze zdrowiem psychospołecznym:
– między innymi unikanie i radzenie sobie ze stresem

III. Zachowania prewencyjne:
– badania profilaktyczne
– samokontrola, autoocena

IV. Niepodejmowanie zachowań ryzykownych:
– ograniczenie alkoholu
– niepalenie tytoniu
– nieużywanie substancji psychoaktywnych

Dla wielu osób wymienione powyżej elementy nie stanowią żadnego zaskoczenia jak i nowości. Większość z nas ma świadomość rezultatów płynących z wypełniania lub ignorowania podanych zaleceń, mimo to ciągle brakuje nam konsekwencji w działaniu co przekłada się na stan zdrowotny społeczeństwa. Z łatwością przytoczyć można argumenty usprawiedliwiające bierną postawę, najczęściej są nimi odpowiedzi: „nie mam na to czasu”; „nic mi nie jest, bo przecież czuję się dobrze”; „nie będę sobie wszystkiego odmawiać”.
Nierzadko sygnałem alarmowym do zmiany jest już wykrycie jednostki chorobowej lub zaburzeń zdrowia, mające miejsce w drodze konsultacji medycznej. Powinniśmy mieć na uwadze, że w odniesieniu do chorób cywilizacyjnych (między innymi chorób niezakaźnych takich jak otyłość, cukrzyca czy nadciśnienie) możliwe jest ograniczenie takiego rozwoju wydarzeń. Otóż podstawowym narzędziem, którego znaczenie jest szczególnie podkreślane w odniesieniu do chorób cywilizacyjnych, od kilkudziesięciu lat jest właśnie styl życia. Według koncepcji „pól zdrowia” Marc’a Lalonda z 1974 roku styl życia jest czynnikiem warunkującym w ponad 50% zdrowie jednostki.

Należy zdecydowanie podkreślić nieodzowną rolę współczesnej medycyny w dbaniu o prawidłowe funkcjonowanie i stan naszego organizmu. Jednocześnie nie możemy zapominać, że sami posiadamy silny atrybut wpływający na kondycję ustroju, dający możliwość zwiększania jego potencjału zdrowotnego. Z tego względu swoim świadomym postępowaniem, będącym odzwierciedleniem naszego stylu życia nie pozostajemy bez wpływu na własne zdrowie.

Mgr Filip Kowalski
Specjalista ds. promocji zdrowia

Bibliografia:
Ostrowska A. „Styl życia a zdrowie” PAN, 1999
Siciński A. „Styl życia, kultura, wybór. Szkice” PAN, 2002
Woynarowska B. „Edukacja zdrowotna” PWN, 2008
www.who.int

Artykuł ukazał się w ECHO PUSZCZYKOWA nr 12 z XII.2021
w rubryce DBAMY O ZDROWIE W PUSZCZYKOWIE